Madonna - Erotica (Album, 1992): oprawa graficzna przedniej okładki
Like A Prayer [1989]
Dyskografia
Zmień płytę na poprzednią lub kolejną w dyskografii artysty
Bedtime Stories [1994]
AlbumStudyjny20 października 1992
  • od 1991 do 1992 roku
  • - Soundworks, New York (Nowy Jork, Stany Zjednoczone)
  • - Master Mix Studio (Nowy Jork, Stany Zjednoczone)
Posiadamy w sprzedaży   1  egzemplarz  tej płyty za 15.00 zł  oraz w magazynie znajduje się  1  egzemplarz  w przygotowaniu do sprzedania

Informacje o płycie

 24 minuty czytania

Erotica to piąty studyjny album amerykańskiej artystki z branży muzycznej Madonny, wydany 20 października 1992 roku przez wytwórnię Maverick oraz Sire Records. Ukazał się on równocześnie z pierwszą książką Madonny Sex, zawierającą bezpośrednie zdjęcia piosenkarki i był pierwszym wydawnictwem pod szyldem Maverick, jej własnej firmy multimedialnej. Erotica to album koncepcyjny o seksie i romansie, zawierający jej alter ego Mistress Dita, zainspirowany przez aktorkę Ditę Parlo. Niektóre z jej utworów nabierają również bardziej konfesyjnego tonu, na co wpływ miała utrata dwójki bliskich przyjaciół z powodu AIDS.

Madonna nagrała album w Nowym Jorku z Shepem Pettibone i André Bettsem podczas pracy nad swoimi projektami książkowymi i filmowymi. Z Pettibonem w jego mieszkaniu, w październiku 1991 roku, zaczęła tworzyć demówki do albumu i napisała melodie i teksty do podstawowej muzyki, którą Pettibone wyprodukował w stylu swoich remiksów. Podczas sesji mieli problemy z sekwencjonowaniem, w związku z czym Pettibone starał się jak najszybciej przyspieszyć produkcję, ponieważ nie chciał, by Madonna straciła zainteresowanie tą muzyką. Według niego, kompozycje Madonny były poważne i intensywne, ukierunkowując twórczy kierunek piosenek na głęboko osobiste terytorium.

Płyta Erotica otrzymała ogólnie przychylne recenzje krytyków, którzy uznali ją za jeden z najbardziej odważnych albumów Madonny i pochwalili jej komentarze na temat tabu i AIDS. Komercyjnie album ten odniósł mniejszy sukces niż jej poprzednie wydawnictwa, osiągając #2 miejsce na amerykańskim Billboard 200, stając się jej pierwszym studyjnym albumem, który nie znalazł się na szczycie listy przebojów od czasu jej debiutu. Na arenie międzynarodowej płyta była jednak numerem jeden w Australii, Finlandii i Francji, a także w pierwszej piątce kilku innych krajów, takich jak Kanada, Niemcy, Japonia, Nowa Zelandia i Wielka Brytania. Wydanictwo uzyskało jednak ostatecznie w USA status podwójnie platynowej płyty, nadany przez Recording Industry Association of America i sprzedało się w ponad sześciu milionach egzemplarzy na całym świecie.

Z albumu zostało wydanych sześć singli, w tym tytułowy utwór oraz "Deeper And Deeper", z których oba znalazły się w pierwszej dziesiątce Billboard Hot 100. Płyta była promowana trasą The Girlie Show World Tour w 1993 roku, w czasie której artystka odwiedziła miasta w Europie, Ameryce Północnej, Ameryce Łacińskiej, Azji i Australii. Pominięty w momencie premiery po części ze względu na zamieszanie wokół książki Sex, album Erotica został retrospektywnie uznany przez magazyn Slant za jeden z "ze 100 najlepszych albumów lat 90-tych" oraz za jeden z najbardziej rewolucyjnych albumów wszech czasów przez Rock and Roll Hall of Fame. Wielu krytyków zauważyło wpływ tego wydawnictwa na twórczość innych artystek od Janet Jackson po Beyoncé.

Tło powstania

Dziesięć lat po podpisaniu pierwszego kontraktu z wytwórnią Sire Records, Madonna założyła własną firmę rozrywkową Maverick, składającą się z wytwórni płytowej (Maverick Records), firmy produkującej filmy (Maverick Films) oraz powiązanych z nią działów wydawnictw muzycznych, transmisji telewizyjnych, wydawnictw książkowych i merchandisingu. Umowa była spółką joint venture (spółka z mieszanym kapitałem) z Time Warner i wypłacała Madonnie zaliczkę w wysokości 60 milionów dolarów. Dało jej to 20% tantiem z obrotu muzycznego, jedną z najwyższych stawek w branży, równą w tamtym czasie tylko stawce tantiem Michaela Jacksona ustalonej rok wcześniej z Sony. Madonna powiedziała, że wyobrażała sobie firmę jako "artystyczny think tank" i porównała ją do skrzyżowania Bauhausu, innowacyjnego niemieckiego instytutu sztuki założonego w Weimarze w 1919 roku, z nowojorską fabryką artystów i asystentów Andy'ego Warhola. Stwierdziła ona: Zaczęło się to jako pragnienie posiadania większej kontroli. Jest grupa pisarzy, fotografów, reżyserów i redaktorów, których spotkałam po drodze w mojej karierze, a których chcę zabierać ze sobą wszędzie. Chcę ich włączyć do mojej małej fabryki pomysłów. Mam też styczność z wieloma młodymi talentami, których uważam za przedsiębiorczych. Pierwszymi dwoma projektami z tego przedsięwzięcia były jej piąty album studyjny, Erotica, oraz książka ze zdjęciami Madonny, zatytułowana Sex[1].

Madonna przy tworzeniu albumu współpracowała głównie z Shepem Pettibone. Pettibone po raz pierwszy zaczął współpracować z Madonną w latach 80-tych, dostarczając remiksy do kilku jej singli[2]. Później był współautorem i współproducentem głównego singla z soundtracka I'm Breathless, "Vogue", który znalazł się na szczycie Billboard Hot 100 w 1990 roku[3][4]. W tym samym roku Pettibone pracował z Madonną nad jej albumem największych przebojów The Immaculate Collection, współprodukując nową piosenkę "Rescue Me" i remiksując wcześniejsze utwory na potrzeby kompilacji przy użyciu technologii audio QSound. Podczas sesji nagraniowej Erotica, Madonna i Pettibone pracowali nad "This Used To Be My Playground", singlem ze ścieżki dźwiękowej do filmu A League of Their Own (pol. Ich własna liga) z 1992 roku[5]. Utwór ten stał się dziesiątym przebojem Madonny na liście przebojów Hot 100, co uczyniło ją artystką z największą liczbą singli numer jeden w USA w tym czasie[6]. Obok Pettibone'a, Madonna skorzystała z pomocy producenta André Bettsa, który wcześniej współprodukował utwór "Justify My Love" dla The Immaculate Collection[2]. Madonna powiedziała, że była zainteresowana współpracą z Pettibonem i Bettsem ze względu na ich umiejętność pozostania w tanecznym podziemiu: Pochodzą z przeciwległych krańców spektrum, jeśli chodzi o ich styl muzyczny i podejście do muzyki, ale oboje są związani z ulicą i wciąż są młodzi i głodni[7].

Produkcja i nagrywanie

Zaczynając karierę jako remikser, Pettibone zbudował podstawową muzykę piosenek Erotica w stylu swoich remiksów, do których Madonna napisała melodie i teksty[8]. Według Pettibone'a w artykule "Erotica Diaries" opublikowanym w magazynie Madonny Icon, zaczął od taśmy z trzema utworami do przesłuchania przez Madonnę, zanim pojechał do Chicago, gdzie Madonna kręciła A League of Their Own. Madonna wysłuchała utworów i wszystkie jej się spodobały[5]. Po zakończeniu zdjęć do filmu Madonna spotkała się z Pettibonem w Nowym Jorku, aby rozpocząć pracę nad demami w jego mieszkaniu w październiku 1991 roku[5]. Początkowo ich harmonogram był sporadyczny. Madonna i Pettibone byli w studiu przez tydzień, a następnie Madonna pracowała ze Stevenem Meiselem nad Sex, przez dwa tygodnie. Od czasu do czasu Madonna spotykała się także z André Bettsem[5]. Początkowo Madonnie nie podobała się pierwsza grupa piosenek, które nagrała. Chciała, aby Erotica miała surową otoczkę, jakby została nagrana w zaułku w Harlemie, a nie lekką błyszczącą produkcję, która przenikałaby jej brzmienie, według Pettibone'a[5]. "Deeper and Deeper" nie pasowało Madonnie. Pettibone powiedział, że próbowali różnych mostków i zmian, ale w końcu Madonna zażyczyła sobie, by w środkowej części piosenki pojawiła się gitara flamenco[5].

Mieli problemy podczas sekwencjonowania co wymagało napraw, zajmując trochę czasu. Pettibone musiał także utrzymywać sprawy w jak najszybszym tempie, ponieważ nie chciał, by Madonna straciła zainteresowanie muzyką[5]. W tym momencie, jeśli chodzi o muzykę, robiło się nieco melancholijnie. Jednak, jak wyjaśnił Pettibone, opowieści Madonny skierowały twórczy kierunek piosenek na głęboko osobiste terytorium, gdyż stały się one bardziej poważne i intensywne[5]. Madonna porzuciła produkcję albumu, by pracować nad swoim kolejnym filmem Body of Evidence (pol. Sidła miłości w Oregonie[5]. Niedługo potem Pettibone rozpoczął pracę nad piosenką "Goodbye to Innocence", która nie przynosiła efektów. Dalej skomentował, że stworzył nową linię basu do tego utworu. Kiedy Madonna poszła nagrać swoje wokale do "Goodbye to Innocence", zaczęła śpiewać piosenkę Little Willie Johna "Fever", zamiast śpiewać oryginalne słowa. Postanowili to nagrać, ponieważ uznali, że brzmi to dobrze. Jako że nie znali słów, Madonna zadzwoniła do Seymoura Steina z Sire Records i w ciągu godziny mieli wersję Peggy Lee, a także oryginalną wersję piosenki[5]. Kompozycja ta była ostatnią nagraną na płytę w sierpniu 1992 roku, a ukończono ją miesiąc później[5].

Muzyka i teksty

Erotica to album koncepcyjny o seksie i romansie, na którym artystka wcieliła się w alter-ego o imieniu Mistress Dita, silnie zainspirowana aktorką Ditą Parlo[9][2][10]. Muzycznie, jest to płyta dance, electroniczna, hip hopowa, deep house i R&B, która zawiera elementy z klasycznego disco, modern house'u, techno i new jack swingu[2][9][11][12]. Lirycznie album grał na aluzjach i podwójnych znaczeniach zamiast jednoznacznych słów[13]. "Erotica" jest utworem otwierającym album. Zaczynając od słów Madonny My name is Dita, zaprasza ona swojego kochanka do bycia pasywnym, podczas gdy ona mówi mu rób to, co mówię i prowadzi go do zbadania granic między bólem a przyjemnością[10][14]. Utwór porusza temat uzależnienia od seksu i został opisany jako oda do S&M (sadomasochizmu)[2][15]. Po utworze tytułowym następuje jej cover "Fever". Jest ona opisywana jako sassy, house'owy remake popowego standardu[16]. Trzeci utwór, "Bye Bye Baby", rozpoczyna się od deklaracji To nie jest piosenka miłosna, a następnie zadaje pytania kochankowi, którego zamierza porzucić. W pewnym momencie Madonna pyta gniewnie: Czy sprawia ci przyjemność, gdy widzisz, jak płaczę?[14]. Czwarty utwór z Erotica, "Deeper and Deeper", jest opisywany jako jeden z czysto dyskotekowych momentów albumu[10]. Jego mostek zawiera gitarę flamenco[2], a jego tekst mówi o seksualnej obsesji[15].

W utworze "Where Life Begins" Madonna obiecuje, że nauczy słuchaczy innego rodzaju pocałunku. W piosence Madonna opowiada o przyjemnościach płynących z seksu oralnego, a także nawiązuje do bezpiecznego seksu[2]. Szóstym utworem jest "Bad Girl". Opowiada on o kobiecie, która woli się upić niż zakończyć związek, z którym jest zbyt neurotyczna, by sobie poradzić[10]. Siódma piosenka, "Waiting", została opisana jako tęskna ballada[10]. Zawierająca słowa mówione, porusza temat odrzucenia i nieodwzajemnionej miłości[2]. Kończy się tekstem: The next time you want pussy, just look in the mirror, baby (pol. Następnym razem, gdy będziesz chciała cipki, spójrz w lustro, skarbie)[17]. Kolejny utwór, "Thief of Hearts", jest mroczną i dudniącą piosenką[16]. Używa twardego hip-hopowego języka, aby odeprzeć rywala, który zabiega o uwagę kochanki. Otwiera go rozbijanie szklanki, a Madonna krzyczy: Bitch!/Which leg do you want me to break? (pol. Suko! Którą nogę mam złamać?), a później szydzi: Little miss thinks she can have his child/Well anybody can do it (pol. Mała miss myśli, że może mieć jego dziecko/ Cóż, każdy może to zrobić)[14]. "Words" porównywano do poprzedniego utworu "Thief of Hearts", a krytycy muzyczni dopatrywali się podobieństw w zakresie, każdy z ostrymi tekstami i chwytliwymi beatami. Piosenka zawiera łomoczące programy i lodowate akordy syntezatorów[18].

"Rain" to dziesiąty utwór, którego tekst mówi o oczekiwaniu i nadziei na miłość. Piosenka charakteryzuje się crescendo pod koniec[2]. Kolejny utwór, "Why's It So Hard", jest uważany za apel Madonny o solidarność z publicznością, gdyż Madonna śpiewa: Why's it so hard to love one another? (pol. Dlaczego tak trudno jest kochać siebie nawzajem?)[2][14]. Kolejna piosenka, "In This Life", została napisana ku pamięci przyjaciół, których Madonna straciła w wyniku epidemii AIDS[16]. Perkusja została porównana do zegara zagłady, a interwały klawiszowe do bluesowej kołysanki "Preludium nr 2" George'a Gershwina, co wywołuje poczucie przygnębienia[2]. W trzynastym utworze, "Did You Do It?", pojawiają się gościnny rap w wykonaniu Marka Goodmana i Dave'a Murphy'ego. Piosenka została wydana wyłącznie na wersji explicit Erotica; wersja czysta nie posiada tego utworu. Producent André Betts twierdził, że dla zabawy po prostu rapował nad utworem "Waiting," gdy Madonny nie było, a jej się to spodobało po późniejszym przesłuchaniu[7]. Ostatni utwór z albumu, "Secret Garden", jest opisywany jako najbardziej osobista piosenka Erotyki. Ponadto "Secret Garden" dedykowany jest waginie wokalistki, sekretnemu miejscu, w którym mogła się rozkoszować[19]. W utworze pojawia się jazz-house'owy beat[2].

Wydanie i promocja

Album Erotica został wydany 20 października 1992 roku przez Maverick Records[20]. Pierwszy w karierze Madonny opatrzony etykietą Parental Advisory (Porada dla rodziców), został zakazany w kilku krajach azjatyckich, takich jak Chiny i Singapur[21][22]. Aby go promować, Madonna pojawiła się na okładce październikowego wydania Vogue, gdzie wystąpiła ubrana w stylu "hippisowskiej podróży". Zdjęcia wykonał Meisel[23]. Po ukazaniu się książki, 22 października 1992 roku MTV wyemitowało specjalny program The Day in Madonna, którego gospodarzem był Kurt Loder (tytuł tego specjalnego programu był kalamburem z tytułu codziennego programu kanału The Day in Rock), który sprofilował wydanie Sex i Erotica Madonny, nawet wyprowadzając książkę na ulice, aby umożliwić ludziom, w tym terapeucie seksualnemu i grupie prawdziwych nowojorskich dominatorów, obejrzenie jej. MTV przeprowadziło również wywiady z wieloma osobami, które oglądały książkę Sex w dniu jej premiery w sklepie muzycznym HMV w Nowym Jorku. W ramach świętowania wydania książki, sklep zorganizował konkurs na podobiznę Madonny i ustawił stoisko, gdzie ludzie mogli oglądać książkę za jednego dolara za minutę, przy czym cały dochód został przeznaczony na Lifebeat, organizację przemysłu muzycznego założoną w celu pomocy w finansowaniu badań nad AIDS[24].

Madonna dodatkowo wykonała "Fever" i "Bad Girl" w Saturday Night Live w styczniu 1993 roku[25]. Podczas tego drugiego utworu nawiązała do działań Sinéad O'Connor, która podarła zdjęcie papieża Jana Pawła II i krzyknęła Fight the real enemy (pol. Walcz z prawdziwym wrogiem)[26]. Zdjęcie, którego użyła Madonna, należało do Joey'a Buttafuoco[27][28]. Podczas 1000 odcinka The Arsenio Hall Show, Madonna wykonała oryginalną wersję "Fever" z towarzyszeniem zespołu, ubrana w czarną klasyczną suknię i paląca papierosa[29]. Po tym występie Madonna zaśpiewała "The Lady Is a Tramp" z Anthonym Kiedisem z Red Hot Chili Peppers, ubrana w dopasowane spódnice, pończochy, skórzane kamizelki i czapki z kocimi uszami[29]. 2 września 1993 roku Madonna otworzyła galę 1993 MTV Video Music Awards wykonując "Bye Bye Baby" w towarzystwie trzech skąpo odzianych kobiet w scenerii rodem z burdelu, ubranych w smokingi i kapelusze, tańczących z kobietami w gorsetach w choreograficznym, wysoce seksualnym układzie[30][31][32].

Single

Utwór "Erotica" był głównym singlem wydanym z albumu pod koniec września 1992 roku. Osiągnął szczyt na pozycji #3 na Billboard Hot 100. Na arenie międzynarodowej, osiągnął pierwszą dziesiątkę w Australii, Irlandii, Nowej Zelandii, Norwegii i Wielkiej Brytanii. Po wydaniu piosenki, libańska piosenkarka Fairuz twierdziła, że jej wokal pojawia się w utworze bez jej zgody, i powiedziała, że tekst on został dzisiaj powieszony na drewnianym krzyżu, który został zaśpiewany po arabsku, jest wzięty z pieśni religijnej, która jest tradycyjnie słyszana podczas nabożeństw wielkanocnych. Fairuz pozwała Madonnę o 2.5 miliona dolarów za plagiat arabskiej sekcji/samplingu w jej piosence "Erotica". Piosenka zawiera fragment chrześcijańskiego hymnu wielkopiątkowego, który tłumaczy się jako "Today, He is held to a cross", podczas gdy Madonna wielokrotnie śpiewa nad głosem Fairuz "All over me". Po wydaniu utworu Watykan zakazał Madonnie wstępu na teren Watykanu, a jej występy w stacjach radiowych zostały zakazane. Piosenka i towarzyszący jej album zostają również zakazane w Libanie. Między Fairuz a Madonną dochodzi do nieujawnionej ugody[33]. Towarzyszący piosence teledysk do utworu "Erotica" również spotkał się z potępieniem ze strony mainstreamu ze względu na wyraźne obrazy seksualne. MTV umieściło teledysk na silnej rotacji, ale tylko po północy[34]. Teledysk został całkowicie zakazany do emisji w NBC i na Times Square, ponieważ obrazy zniewolenia zostały uznane za zbyt drastyczne[35]. "Deeper and Deeper" został wydany jako drugi singiel w listopadzie 1992 roku. Osiągnął sukces w pierwszej dziesiątce w Belgii, Irlandii, Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych.

"Bad Girl" został wydany w lutym 1993 roku, otrzymując pozytywne recenzje od krytyków muzycznych, nazywających go pasjonującym[10]. Piosenka odniosła skromny sukces na listach przebojów, osiągając pozycję #10 na UK Singles Chart, jednocześnie docierając do #36 lokaty na Billboard Hot 100. "Fever" został wydany jako czwarty singiel z albumu w marcu 1993 roku w Europie i Australii. Stał się hitem z pierwszej dziesiątki w kilku krajach europejskich, w tym Finlandii, Irlandii i Wielkiej Brytanii, podczas gdy znalazł się na szczycie listy przebojów Dance Club Songs bez wydania w Ameryce Północnej[36]. Piąty singiel, "Rain", został wydany w sierpniu 1993 roku[37]. Był numerem dwa w Kanadzie. "Bye Bye Baby" został wydany jako ostatni singiel z albumu w listopadzie 1993 roku. Dotarł do pierwszej piątki we Włoszech i osiągnął szczyt w pierwszej dwudziestce w Australii.

Trasa koncertowa

Album był dalej promowany na jej czwartej trasie koncertowej, Girlie Show World Tour, która po raz pierwszy odwiedziła Izrael i Turcję, Amerykę Łacińską i Australię w 1993 roku. Trasa wymagała 1500 kostiumów dla obsady i 24-godzinnego czasu na przygotowanie sceny[38]. Madonna otworzyła show przebrana za dominatorkę, otoczona tancerzami topless obu płci[39]. Do ciekawszych momentów należało zejście Madonny z sufitu na gigantycznej kuli dyskotekowej, założenie peruki afro do utworu "Express Yourself", a także zaśpiewanie "Like a Virgin" w przebraniu aktorki Marleny Dietrich i wyśpiewanie słowa "virgin" jako "wirgin"[40]. Wywołała poruszenie w Puerto Rico, pocierając na scenie między nogami flagę narodową tego kraju[40]. Ortodoksyjni Żydzi protestowali, aby wymusić odwołanie koncertu w Tel Awiwie w Izraelu. Jednak wiece nie przyniosły rezultatu i koncert odbył się zgodnie z planem[40]. The Girlie Show otrzymał pozytywne recenzje od krytyków[41] i był sukcesem komercyjnym, przynosząc około 70 milionów dolarów[42].

Odbiór krytyczny

Stephen Thomas Erlewine z AllMusic określił album jako ambitny i zauważył, że Erotica zawiera jedne z najlepszych i najbardziej dopracowanych utworów Madonny[43]. Paul Verna z Billboard uznał, że jest to jak do tej pory jej najbardziej zróżnicowana i twórczo wymagająca kolekcja, a także beznadziejna pod względem potencjalnych przebojowych singli[44]. Arion Berger z Rolling Stone pochwalił zimne, odległe brzmienie albumu i napisał, że Erotica jest wszystkim, za co Madonna została potępiona - drobiazgowa, wykalkulowana, dominująca i sztuczna. Przyjmuje te zarzuty i odpowiada na nie błyskotliwą płytą, która je potwierdza[10]. J. D. Considine z The Baltimore Sun stwierdził, że najbardziej zaskakującą rzeczą w piosenkach jest to, że Madonna śpiewa o miłości, a nie o seksie[16]. Phil Sutcliffe dał trzy gwiazdki w recenzji dla Q, pisząc: Największym zaskoczeniem jest "Deeper and Deeper", które można pomylić z bopalongowym hołdem dla Kylie. Jednak istota Erotyki tkwi w szeregu prostolinijnych, niemal intymnych piosenek opartych nie na pomyśle na seks, ale na doświadczeniu w związkach[45]. W retrospektywnej recenzji w Blender, Tony Power stwierdził: To, że artystki (z wyjątkiem Millie Jackson) nigdy nie podchodzą do tego tak mocno, sprawia, że Erotica jest szokująca i, cóż, podniecająca[46]. Giles Smith z The Independent zauważył, że Erotica ujawniła, że w przeciwieństwie do Jacksona i Prince'a i Springsteena i reszty jej uznanej, poważnej konkurencji, albumy Madonny wciąż za każdym razem stają się lepsze[47].

Charles Aaron ze Spin zauważył, że album jest odważnym komentarzem do chłodnego, tragicznego oderwania seksu w czasach AIDS[48]. Stylus Magazine skomentował, że każda piosenka ma swoją własną energię. Zauważył również, że Erotica była zbyt wyrafinowana dla mainstreamu zauroczonego The Bodyguard i środowiska radiowego, które chętnie chwaliło nieprzejrzyste teksty R.E.M. za mądrość, którą klubowa papka Madonny pokazywała z mniejszym zamieszaniem i lepszą sekcją rytmiczną[18]. Robert Christgau skomentował, że Wokalistka nie ma wspaniałych piszczałek, ale ponieważ jest za bardzo hip-hopowa, nie potrzebuje ich. Panuje nad sytuacją, ma pełną prezencję i bezosobową osobowość, z wyjątkiem momentów, gdy błyska różem. [...] "Love your sister, love your brother", tekst nie jest głupi. Uwielbiam rap, w którym przechwałki okazują się kłamstwem[49]. Sal Cinquemani ze Slant Magazine uznał, że beaty Pettibone'a mogą być naznaczone czasem brzmienia gatunku, który rządził dekadą jedno-przebojowców, zanim został zastąpiony przez skomercjalizowany hip-hop i sklasyfikował głos Madonny jako nosowy i odległy[2]. David Browne z Entertainment Weekly stwierdził, że Erotica może być najbardziej pozbawioną radości muzyką taneczną wszech czasów, krytykując jednocześnie "bezduszny" [lub nie soulowy, dop. red.] głos Madonny[11]. Stephen Holden z The New York Times napisał, że album jest daleki od najlepszego albumu Madonny, ponieważ hip-hopowym piosenkom brakuje muzycznego rozmachu i konfesyjnej wzruszalności z Like a Prayer, płyty, która ugruntowała pozycję Madonny jako dojrzałej autorki piosenek pop[14].

Odbiór komercyjny

W Stanach Zjednoczonych Erotica zadebiutowała na pozycji #2 na Billboard 200 11 listopada 1992 roku, z pierwszym tygodniem sprzedaży 167.000 egzemplarzy[50]. Został powstrzymany przed osiągnięciem najwyższego miejsca przez czwarty album studyjny Gartha Brooksa, The Chase, który w tym samym tygodniu sprzedał 4.000 kopii więcej niż Erotica[51]. W następnym tygodniu, album spadł do czwartego miejsca na liście przebojów. Ostatecznie otrzymał status podwójnej platyny od Recording Industry Association of America (RIAA) za sprzedaż dwóch milionów sztuk[52]. Według Nielsen SoundScan, Erotica sprzedała się w 1.91 mln kopii w Stanach Zjednoczonych do grudnia 2016 roku, wraz z 79.000 sprzedanymi za pośrednictwem BMG Music Clubs[53][54]. W Kanadzie album zadebiutował na pozycji #7 na RPM Albums Chart w dniu 7 listopada 1992 roku. Osiągnął szczyt na #4 lokacie 21 listopada 1992 roku. Album był obecny na liście przebojów przez 38 tygodni i otrzymał status dwukrotnej platyny od Music Canada (MC) za sprzedaż 200.000 egzemplarzy[55].

W Australii, album wszedł na listę 100 najlepszych albumów ARIA na pierwszym miejscu i otrzymał status potrójnej platyny od Australian Recording Industry Association (ARIA) za dostarczenie 210.000 kopii[56]. Dotarł również do pierwszej piątki na New Zealand Albums Chart. Erotica osiągnęła szczyt na piątym miejscu japońskiego zestawienia Oricon Albums Chart i otrzymała certyfikat podwójnej platyny od Recording Industry Association of Japan (RIAJ) za sprzedaż 400.000 egzemplarzy[57]. Na 7. dorocznym rozdaniu nagród Japan Gold Disc Awards Madonna otrzymała tytuł Artysty Roku przyznawany przez RIAJ za sprzedaż wynoszącą ¥844 mln w ciągu całego roku, co stanowi równowartość 6.5 mln dolarów (11.64 mln dolarów w 2020 roku)[58].

W Wielkiej Brytanii album zadebiutował na pozycji #2 na UK Albums Chart 24 października 1992 roku. Pozostawał na tej swojej szczytowej pozycji przez trzy tygodnie, będąc powstrzymywanym przed pierwszym miejscem przez Simple Minds i ich zbiór największych przebojów Glittering Prize 81/92. Album otrzymał certyfikat dwukrotnej platyny 1 czerwca 1993 roku, nadany przez British Phonographic Industry (BPI) za sprzedaż 600.000 egzemplarzy[59]. We Francji album zadebiutował na pierwszym miejscu listy French Albums Chart 28 października 1992, utrzymując się na nim przez dwa tygodnie, a następnie spadając w dół listy, sprzedając się w sumie w 250.000 egzemplarzy[60]. W Niemczech album dotarł do pierwszej piątki na liście Media Control Charts i otrzymał certyfikat złota za sprzedaż 250.000 egzemplarzy[61]. Początkowa sprzedaż we Włoszech wyniosła 250.000 egzemplarzy. W Szwecji album zadebiutował na szóstym miejscu i spędził na liście przebojów zaledwie siedem tygodni. Podobnie w Szwajcarii, Erotica osiągnęła szczyt na #5 pozycji i otrzymała złoty certyfikat IFPI Switzerland[62]. Album otrzymał również platynowy certyfikat w Hiszpanii i złoty w Brazylii[63][64]. W sumie, Erotica sprzedała się w ponad sześciu milionach egzemplarzy na całym świecie[65].

Wpływ na kulturę popularną

The Rock and Roll Hall of Fame uznało Erotica za jeden z najbardziej rewolucyjnych albumów wszech czasów, oświadczając, że ...niewiele kobiet artystek, przed lub od czasu Erotica, tak otwarcie mówiło o swoich fantazjach i pragnieniach. Madonna dała jasno do zrozumienia, że wstyd i seksualność wzajemnie się wykluczają... W końcu Erotica obejmowała i popierała przyjemność, i utrzymała Madonnę na czele rewolucji seksualnej popu[66]. Slant Magazine umieścił Eroticę na 24. miejscu listy "100 najlepszych albumów lat 90.", nazywając ją mrocznym arcydziełem[67]. Miles Raymer z Entertainment Weekly powiedział, że w perspektywie czasu jest to jej najmocniejszy album - wyprodukowany u szczytu jej mocy i prowokacyjności... i pomógł wynieść ją ze zwykłej gwiazdy pop do definiującej epokę ikony[68]. Bianca Gracie z amerykańskiego kanału Fuse TV nazwała Eroticaalbumem, który zmienił świat muzyki pop na zawsze... jednym z najbardziej kontrowersyjnych i definiujących gatunek albumów w historii popu[69].

J. Randy Taraborrelli udokumentował, że w czasie wydania Erotyki, duża część społeczeństwa zdawała się ponownie analizować swoją seksualność. Kwestie praw gejów były na czele dyskusji społecznych na całym świecie, podobnie jak coraz większa świadomość AIDS[70]. Barry Walters z Rolling Stone zauważył, że największym wkładem albumu jest [jego] przyjęcie innego, co w tym przypadku oznacza odmienność, murzyńskość, feminizm trzeciej fali, ekshibicjonizm i seksizm. Madonna wzięła to, co było marginalizowane w najgorszym okresie epidemii AIDS, umieściła to w wyemancypowanym kontekście i wepchnęła do głównego nurtu, aby wszyscy mogli to zobaczyć i usłyszeć[65]. Brian McNair, autor książki Striptease Culture: Sex, Media and the Democratization of Desire, stwierdził, że po wydaniu albumu zaczęły się pojawiać książki akademickie o "fenomenie Madonny", a feministki pro- i antypornograficzne uczyniły z niej symbol wszystkiego, co dobre lub złe (w zależności od punktu widzenia) we współczesnej kulturze seksualnej[71]. Daryl Deino z The Inquisitr określił album jako przełomowy moment dla feminizmu[72].

Erotica pozostaje najbardziej przeinaczonym albumem Madonny z największym oddźwiękiem w jej karierze[67]. Taraborrelli skomentował, że to niefortunne, że Erotica musi być historycznie łączona z innymi, mniej pamiętnymi przedsięwzięciami w karierze Madonny w tym czasie. Żartował jednak, że album ten powinien być rozpatrywany samodzielnie, a nie tylko jako powiązany z pozostałymi dwoma projektami dla dorosłych, ponieważ ma on prawdziwą wartość[73]. Poproszona o wymienienie swojego największego zawodowego rozczarowania, Madonna odpowiedziała: Fakt, że mój album Erotica został przeoczony z powodu całej sprawy z książką Sex. Po prostu zagubił się w tym wszystkim. Myślę, że jest na nim kilka genialnych piosenek, a ludzie nie dali mu szansy[73]. Brian McNair zauważył, że Madonna podjęła ryzyko finansowe z tym albumem i dopiero po Ray of Light (1998) sprzedaż jej płyt wróciła do poziomu sprzed wydaniaErotica. Ponadto stwierdził, że co straciła w opłatach licencyjnych, Madonna z nawiązką nadrobiła statusem ikony i wpływem na kulturę[71].

Barry Walters zapewniał, że Eroticaustaliła wzór dla współczesnego popu... Bez Madonny współczesny pop, jaki znamy, byłby niewyobrażalny. Zauważył wpływ albumu na różnych artystów, takich jak Beyoncé, Britney Spears, Christina Aguilera, Pink, Lady Gaga i Nicki Minaj[65]. Joe Lynch z Billboardu napisał, że album zajmuje przełomowe miejsce w popowym panteonie, ustanawiając wzór dla piosenkarzy, aby uzyskać surowość przy jednoczesnym unikaniu eksploatacji przez kolejne dekady[74]. Podobnego zdania była Jeni Wren Stottrup z The Portland Mercury, która uważała, że Erotica powinna zostać uznana za jeden z najlepszych albumów Madonny[75]. Krytycy znaleźli również wpływ na album Janet Jackson z 1997 roku The Velvet Rope[76], a Daryl Easlea z BBC stwierdził, że album Jackson przypomina Erotica w niektórych momentach, w temacie i stylu[77].

Adnotacje

  1. Holden, Stephen (Kwiecień 20, 1992): "Madonna Makes a Million Deal". The New York Times.
  2.   12345678910111213Cinquemani, Sal (24 lutego 2007): "Madonna: Erotica". Slant.
  3. "I'm Breathless" (Notatki z wydania) [Liner notes]. Sire Records #75992-62092 (1990). 1990.
  4. "Hot 100 Songs & New Music: May 19, 1990". Billboard.
  5.   1234567891011Pettibone, Shep: "Erotica Diaries — Written by Shep Pettibone". ShepPettibone.com.
  6. Trust, Gary (Sierpień 3, 2015): "This Week in Billboard Chart History: In 1992, Madonna Sported the No. 1 'This Used to Be My Playground". Billboard.
  7.   12Flick, Larry (Listopad 28, 1992): "The Man Behind Madonna's 'Erotica'" Billboard. ISSN. 0006-2510.
  8. Burgess (2013), s. 42
  9.   12Anderson, Kyle (Październik 20, 2010): "Madonna Gets Kinky With Erotica: Wake-Up Video". MTV News.
  10.   1234567Berger, Arion (26 listopada 1992): "Erotica - Rolling Stone". Rolling Stone.
  11.   12Browne, David (Październik 23, 1992): "Erotica" Entertainment Weekly.
  12. Levine, Nick (Czerwiec 13, 2019): "The Guide to Getting Into Madonna, Holy Mother of Modern Pop". Vice (magazine).
  13. Smith, Giles (Październik 14, 1992): "REVIEW / Stripped down to basics: Giles Smith takes a peek at Erotica, Madonna's new album - Plus the rest of the week's new albums". The Independent.
  14.   12345Holden, Stephen (Październik 18, 1992): "Recordings View; Selling Sex and (Oh, Yes) a Record". The New York Times.
  15.   12Lenig (2010), s. 144
  16.   1234Considine, J.D. (Październik 18, 1992): "Madonna's 'Erotica' delivers more than just sexuality". The Baltimore Sun.
  17. Sears, Stephen (Październik 19, 2012): "Madonna's Erotica Turns 20: Backtracking". Idolator (website).
  18.   12Soto, Alfred (Styczeń 17, 2006): "Madonna — Erotica". Stylus.
  19. "Los diferentes rostros de Madonna". El Universal (Mexico City) (Kwiecień 16, 2013).
  20. Wilker, Deborah (Listopad 5, 1992): "Madonna She's Got Sex For Our Eyes And Erotica For Our Ears.". Sun-Sentinel. s. 1–2.
  21. Schwankert, Steven (Kwiecień 5, 2003): "Bond, Stones, Fall Foul Of Chinese Censors" Billboard (46). s. 47. ISSN. 0006-2510.
  22. Leo, Christie (Listopad 14, 1992): "Madonna, Sinead Sets Not Up To Snuff In Singapore" Billboard (14). s. 47. ISSN. 0006-2510.
  23. "Madonna Reinvented for the very last time". Vogue (Luty 14, 2011).
  24. Anderson, Reckhenrich, Kupp (2011), s. 109
  25. Parish, Pitts (2003), s. 525
  26. 3 października 1992 roku O'Connor miała wystąpić, wykonując a cappella utwór "War" Boba Marleya. Podczas próby generalnej odcinka O'Connor trzymała zdjęcie dziecka z Bałkanów jako protest przeciwko wykorzystywaniu dzieci podczas wojny, po czym ukłoniła się i zeszła ze sceny, co reżyser odcinka Dave Wilson opisał jako "bardzo delikatny moment". Podczas występu na żywo, O'Connor zmieniła słowa piosenki "War" z "fight racial injustice" (pol. "walka z niesprawiedliwością rasową") na "fight child abuse" (pol. "walka z wykorzystywaniem dzieci") jako protest przeciwko wtedy jeszcze stosunkowo mało znanym przypadkom nadużyć seksualnych w Kościele rzymskokatolickim. Zaprezentowała zdjęcie papieża Jana Pawła II podczas śpiewania słowa "zło", po czym rozerwała obraz na kawałki i powiedziała "Walcz z prawdziwym wrogiem!".
  27. "Another 'Bad Girl' Rips Up a Photograph on 'SNL'". Deseret News (Styczeń 18, 1993).
  28. Joseph A. Buttafuoco to właściciel warsztatu samochodowego z Long Island, który utrzymywał stosunki seksualne z nieletnią Amy Fisher, która następnie strzeliła w twarz jego żonie Mary Jo Buttafuoco. Tabloidowe wiadomości określiły Fisher mianem "Lolity z Long Island".

    Buttafuoco później przyznał się do uprawiania seksu z nieletnią i odsiedział cztery miesiące w więzieniu. Śledztwo w sprawie strzelaniny i późniejsze sprawy sądowe obejmowały serię sprzecznych twierdzeń i otrzymały znaczącą ilość informacji w USA, zarówno w mainstreamowych wiadomościach, jak i tabloidach.
  29.   12Willman, Chris (Maj 15, 1993): "Pop Music Review: Madonna Bowls Over Arsenio's Show : Looking like a cross between Barbara Stanwyck and Bette Davis, she steams up the comic's Hollywood Bowl taping with 'Fever' and 'The Lady Is a Tramp.'". Los Angeles Times.
  30. "Grunge Rock Wins Honors From MTV". The New York Times (Wrzesień 4, 1993).
  31. Morton (2002), s. 334
  32. "MTV Video Music Awards - 1993". MTV (Wrzesień 2, 1993).
  33. Grein, Pau (Marzec 6, 1993): "Madonna, MJ Club-Conscious: Chicago Vibe-rates" Billboard. ISSN. 0006-2510.
  34. Taraborrelli (2002), s. 227
  35. "Madonna video too hot for NBC". Tampa Bay Times (Październik 4, 1992).
  36. "Madonna – Billboard Legacy". Billboard.
  37. "Madonna.com > Discography > Rain". Madonna.com.
  38. Gaia, Isabela (Sierpień 3, 2008): "Turnê "The Girlie Show" trouxe Madonna para o Brasil". Editora Abril.
  39. Booth, Samantha (Kwiecień 26, 2007): "25 Years of Madonna". Daily Record (Scotland).
  40.   123Smith, Neil (Maj 24, 2004): "Show-stealer Madonna on tour". BBC.
  41. Corliss, Richard (Lipiec 21, 2008): "Madonna Goes to Camp". Time.
  42. Lenig (2010), s. 145
  43. Erlewine, Stephen Thomas: "Erotica - Madonna | Songs, Reviews, Credits | AllMusic". AllMusic.
  44. Verna, Paul (Październik 24, 1992): "Album Reviews – Spotlight: Madonna, Erotica" Billboard (43). s. 62. ISSN. 0006-2510.
  45. Sutcliffe, Phil (Grudzień 1992): "Madonna: Erotica" Q (75). s. 121.
  46. Power, Tony (Grudzień 2003): "Madonna: Erotica" Blender (22).
  47. Smith, Giles (Październik 15, 1992): "REVIEW / Stripped down to basics: Giles Smith takes a peek at Erotica, Madonna's new album - Plus the rest of the week's new albums". The Independent.
  48. Aaron, Charles (Październik 1993): "Madonna, "Rain" (Maverick/Sire/Warner Bros.)" Spin (7). ISSN. 0886-3032.
  49. Christgau, Robert (Styczeń 26, 1993): "Consumer Guide". The Village Voice.
  50. Mayfield, Geoff (Listopad 24, 1994): "Between The Bullets" Billboard. ISSN. 0006-2510.
  51. Philips, Chuck (Październik 29, 1992): "Despite Massive Multimedia Blitz, 'Erotica' Chasing 'The Chase'". Los Angeles Times.
  52. "American album certifications – Madonna – Erotica". riaa.com.
  53. Trust, Gary (Grudzień 12, 2016): "Ask Billboard: Madonna's Career Album Sales". Billboard.
  54. David, Barry (Luty 8, 2003): "Shania, Backstreet, Britney, Eminem and Janet Top All Time Sellers". Music Industry News Network.
  55. "Canadian album certifications – Madonna – Erotica". musiccanada.com.
  56. "ARIA Charts - Accreditations - 2001 Albums". aria.com.au.
  57. Oricon (Październik 25, 1992).
  58. McClure, Steve (Marzec 13, 1993): "'Bodyguard,' Madonna Score in Japan" Billboard. s. 56. ISSN. 0006-2510.
  59. "British album certifications – Madonna – Erotica". bpi.co.uk.
  60. "Tous les Albums de l'Artiste choisi – search with artist name". Syndicat National de l'Édition Phonographique.
  61. "Gold-/Platin-Datenbank (Madonna; 'Erotica')". musikindustrie.de.
  62. "The Official Swiss Charts and Music Community: Awards (Madonna; 'Erotica')". swisscharts.com.
  63. Salaverri (2005), s. 92
  64. "Brazilian album certifications – Madonna – Erotica". pro-musicabr.org.br.
  65.   123Walters, Barry (Październik 19, 2017): "Madonna's 'Erotica,' 'Sex': Why Musical Masterpiece, Defiant Book Still Matter". Rolling Stone.
  66. "Revolutions: Madonna's "Erotica"". Rock and Roll Hall of Fame (Sierpień 29, 2017).
  67.   12"Best Albums of the '90s". Slant Magazine.
  68. Raymer, Miles (Lipiec 28, 2014): "Two purported 'Erotica'-era Madonna demos make their way online". Entertainment Weekly.
  69. Gracie, Bianca (Październik 19, 2017): "'Besterday' Podcast: Madonna's 'Erotica' Turns 25, Celebrating The Album's Bold Sex Appeal". Fuse (TV channel).
  70. Taraborrelli (2002), s. 226
  71.   12McNair (2002), s. 68–69
  72. Deino, Daryl (Sierpień 30, 2017): "Madonna's 'Career-Ending' Album 'Erotica' Gets Rock Hall Of Fame Recognition". The Inquisitr.
  73.   12Taraborrelli (2002), s. 225
  74. Lynch, Joe (Październik 17, 2017): "Madonna's 'Erotica' Turns 25: An Oral History of the Most Controversial '90s Pop Album". Billboard.
  75. Stottrup, Jeni Wren (Październik 14, 2015): "Madonna's Misunderstood Erotica". The Portland Mercury.
  76. Bernstein, Jonathan (Październik 20, 1997): "Janet Jackson Gets Nasty On The Velvet Rope". observer.com.
  77. Easlea, Daryl (2010): "Janet Jackson The Velvet Rope Review". BBC.
Bibliografia
  1. Anderson, Jamie; Reckhenrich, Jörg; Kupp, Martin (2011): The Fine Art of Success: How Learning Great Art Can Create Great Business. John Wiley & Sons. ISBN. 978-1119992530.
  2. Burgess, Richard James (2013): The Art of Music Production: The Theory and Practice. Oxford University Press. ISBN. 9780199359325.
  3. Lenig, Stuart (2010): The Twisted Tale of Glam Rock. Praeger Publishers. ISBN. 978-0313379864.
  4. McNair, Brian (2002): Striptease Culture: Sex, Media and the Democratization of Desire. Psychology Press. ISBN. 0415237335.
  5. Morton, Andrew (2002): Madonna (book). St. Martin's Press. ISBN. 0312983107.
  6. Parish, James Robert; Pitts, Michael R. (2003): Hollywood Songsters: Garland to O'Connor. Taylor & Francis. ISBN. 0415943337.
  7. Salaverri, Fernando (Spain 2005): Sólo éxitos: año a año, 1959–2002. Fundación Autor-SGAE. ISBN. 8480486392.
  8. Taraborrelli, Randy J. (2002): Madonna: An Intimate Biography. Simon & Schuster. ISBN. 0-7432-2880-4.

Zobacz również

Madonna - You Can Dance
You Can Dance
Album, 1987
  2 od 15.00 zł  Kup teraz
Madonna - GHV2 (Greatest Hits Volume 2)
GHV2 (Greatest Hits Volume 2)
Kompilacja, 2001
  1 za 12.00 zł  Kup teraz
Madonna - Like A Virgin
Like A Virgin
Singiel, 1984

Wydania

RokTytuł / Format / KrajWytwórnia / Katalog #
Madonna - Erotica1992
CD, Niemcy
Warner Bros. Records, Sire, Maverick
9362-45154-2
Madonna - Erotica1992
CD, Europa
  1 w przygotowaniu Zobacz
Warner Bros. Records, Sire, Maverick
9362-45031-2
Madonna - Erotica
CD, Repress, Europa
  1 za 15.00 zł  Kup teraz
Warner Bros. Records, Sire, Maverick
9362-45154-2

Opinie

Lata 90-te były dla Madonny wielkim okresem przejściowym, a Erotica jest zdecydowanie albumem przejściowym. Tutaj Madonna próbuje odnaleźć się w tej nowej rzeczywistości i dowiedzieć się, czego ludzie od niej oczekują.

Oczywiście, aby rozpocząć karierę w nowej dekadzie Madonna musiała nagrać prawdopodobnie najsłabszy album w całym swoim katalogu, gdyż tutaj artystka próbuje po prostu sprzedać swoją seksualność, zaś sama płyta nie jest stworzona, aby wnieść coś nowego do jej muzyki, ale żeby podkreślić jej ówczesny wizerunek.Erotica to jeden z niewielu albumów w katalogu Madonny, na którym dobre strony nie przeważają nad złymi. Madonna na szczęście powróciła do swojego "groove'u" na następnym albumie Bedtime Stories.

Certyfikaty i sprzedaż

Kraj / RegionSprzedażCertyfikat
  Argentyna60,000  Platynowa płyta
  Austria25,000  Złota płyta
  Australia210,000  3 x Platynowa płyta
  Brazylia100,000  Złota płyta
  Kanada200,000  2 x Platynowa płyta
  Szwajcaria25,000  Złota płyta
  Niemcy250,000  Złota płyta
  Hiszpania100,000  Platynowa płyta
  Francja250,000
  Wielka Brytania600,000  2 x Platynowa płyta
  Japonia400,000  2 x Platynowa płyta
  Meksyk250,000
  Holandia50,000  Złota płyta
  Stany Zjednoczone1,989,000  2 x Platynowa płyta
  Republika Południowej Afryki25,000  Złota płyta
Podsumowanie regionów
Cały świat6,000,000 ^
^ Liczba sprzedanych egzemplarzy niepotwierdzona oficjalnymi danymi sprzedaży